Lengoa Veneta

Cosa e indove:

el veneto l’è na łengoa romanxa doparà, co varietà difarenti, de pì inte ła Rejón Veneto (nord-est de ła Republica tajana), inte ła darente tera de Istria (Croasia e Slovenia), int’el stato de Rio-Grando-do-Soul (Braxìl) e so ła sità cèa de Chipilo (Mesico, Stato de Puebla).

El veneto no l’è miga na łengoa riconosesta e łe comunità che łe dopara łe difarenti varietà łe ga vuo ła influensa de ła lengoa ofisiałe so i rispetivi stati de apartenensa: inte l’itaja łe varietà de ła łengoa l’è stade influensà da el tajàn, a Chipilo da el spagnoło mesicàn, int’el stato de Rio-Grando-do-Soul el veneto l’è stà influensà de pì da el portoghese braxiliàn e da altre łengoe de l’area padana portade dai imigrài.

Int’el pasà:

el primo veneto pare che el gabia condividesto raquante carateristiche dełe łengoe slave, ma el veneto de deso el xe in sostansa na łengoa romanxa. A parte łe produsión leterarie pì conosude fa’ quełe de Goldoni e quełe manco conosude de Ruzante, i primi ritrovamenti riferìi ała łengoa veneta i xe datài on mucio de tenpo indrìo: el indovinel de Verona, considerà fa’ uno de i pì veci documenti scriti in volgare tajàn, el mostra on mucio de caraterixasión del veneto; el cusida dito Ritmo de Belùn (1198 d.c.) el mostra dełe caraterixasión inte ła coniugasión verbałe de el veneto de deso, oltre che influense che se pol vedàr int’el belumàt de oncò.

So ła Republica Veneta, ła varietà venesiana deła łengoa veneta ła jera ła łengoa ofisiałe de ła Republica e ła ga contribuìo al disionario e ała gramadega deła łengoa Franca, paciołà łongo łe coste de el Mediteraneo fìn a el 19° secoło. Durante ła dominasión dei Asburgo, ła łengoa veneta ła jera senpre ła łengoa deła marina, anca se ła łengoa de governo jera el todesco.

Co la anesión a el Regno dei Savoia int’el 1866, par colpa de ła quałe ła Venetia ł’è stada par tanto tenpo na tera poareta, ła nostra parlada ła se ga senpre manco identificà co ła łengoa del Podèr.

Al dì de oncò la Venetia l’è tornada na tera rica e, ma on mucio resta da fàr par ła tuteła e ła valorixasión de ła łengoa veneta.

Int’el Veneto ghe vive sirca 4.500.000 persone, pì de ła metà i dopara una de łe varietà de ła nostra łengoa.

El veneto l’è parlà dapartuto e tuti i ło intende.
Gh’è sinque varietà de veneto:

* Veneto orientàl (venesiàn, triestìn e altre varietà costiere)
* Veneto sentràl (padovàn, vicentìn e rodigìn)
* Veneto osidentàl (Veronexe)
* Veneto setentrionàl (Feltrìn-Belumàt)
* Veneto sentro setentrionàl (Trevisan, dividesto tra venesiàn e feltrìn)