Venetia

La Venetia

Ła Venetia l’è la tera che da sirca 3.000 ani l’è abità dai Veneti e da łe popołasión co carateri conpagni, cusida ciamà fin da prima de Cristo.

El primo documento rivà ai dì nostri co el nome Veneti l’è na iscrisión in łengoa venetica de el 4° secoło prima de Cristo. I primi documenti scriti che i testimonia el termine Venetia i xe invese de l’epoca romana, quando i Veneti i vien dentro el Inpero romàn, int’el 2° secoło prima de Cristo, co ła Decima Regio, ła Venetia et Histria.

Co co casca xò el Inpero romàn, ła Venetia ła vièn fata a tocheti. So ani a vegnèr, ła vegnarà riunificà grasie a ła espansión de ła sità che ne gheva eredità el nome, Venetia e dopo Venesia, che ła ga fato nasàr ła Veneta Republica.

Confini geografici de ła Venetia

Ła Venetia ła confina a Est co ła Slovenia e ła Croasia. Se ga tegnù conto de i confini de deso tra sti Stati e el Stato tajàn, in quanto i xe praticamente conpagni a quei che gheva ła Serenisima in’tel 1797. Anca Trieste ła vièn ciapà dentro, parchè etno-linguisticamente veneta, e in pì parte de la prima Venetia.

A Nord se tièn i confini co el Suedtirol e co ła Austria. Ła Venesia tridentina, anca se no ła ga fato parte de ła Serenisma, l’è considerà parte in quanto ło jera inte ła prima Venetia e parchè etnolinguisticamente veneta.

A Sud se considera i confini de el Veneto de deso che i l’è na s-cianta pì grandi de quei de ła Serenisima, ma che i ciapa dentro aree etno-linguisticamente venete e che ła feva parte de ła prima Venetia.

A Ovest ła questión l’è pì conplicà:

* Ła prima Venetia ła ciapava dentro el Bresciàn e el Mantovàn, co anca Cremona e ła parte Est de el Cremonexe ,ma no el Bergamasco, gnanca Crema e ła parte Ovest del Cremonexe.
* Praticamente ła jera dełemità da el Po (a Sud) e a Est fìn a l’Adda. Da l’Ada el confìn el coreva a Nord, ma rivà a el so afluente, el fiume Serio, e ndava verso Nord pasando e traversando el Lago d’Iseo.
* Ła Serenissima ła ciapava parti del Mantovàn, tuto el Bresciàn, tuto el Bergamasco, ła sità de Crema e dintorni fìn praticamente a Lodi, ma no ła sità de Cremona.

So i confini de ła Venetia a Ovest se considera ełora de ciapàr tuto el Bresiàn parché el jera sia inte ła prima Venetia che so ła Serenisima.
Se considera de ciapàr tuto el Bergamasco parchè par 400 anni el jera in gran parte inte ła Serenisima e parchè el ga na popołasión che ła ga carateristiche conpagne ai Veneti. Se ga decidesto de consideràr tuto el Mantovan parchè gran parte łengoisticamente veneto, in pì el feva parte de ła prima Venetia, e in parte anca de ła Serenisima. In pì l’è abità da na popołasión che ła ga carateristiche conpagne ai Veneti. Ghemo considerà anca el Patriarcà de Aquileja che el ciapava dentro i so confini anca tuto el mantovàn. Se considera de ciapàr tuto el Cremonexe sicome che ła parte a oriente l’è senpre stada considerà parte de ła prima Venetia. Ła parte a ponente ła ga fato parte de ła Serenisima par 400 anni e ła popołasión ła ga carateristiche conpagne ai Veneti.

Xontemo che łe carte etnołengoistiche łe fàr rivàr i Veneti fin tuta Verona e gran parte de el Matovàn a Est, fìn a Pordenòn a Ovest. Bresia, Bergamo, Crema e Cremona łè vien considerà parte de el grupo łengoistico “orobico” de orijine galica.

L’Istria no ła vien ciapà dentro par ste motivasión: inte la prima venetia ła jera definìa come rejon a sé, denominà Histria; ła ga fato parte de ła Serenisima e so so łe xone costiere ghe xe ancora comunità etnolinguistiche istro-venete , ma se trata, par via de queło che xe capità in seguito ała seconda goera mondiałe, de na comunità fortemente minoritaria rispeto ai Sloveni e Croati.

La Venetia rento l’inpero roman

I confini de la Venetia 2000 ani fa rento l’inpero roman
Cuando Padova jera la la tersa cità de l’inpero come richese e potensa (dopo Roma e Madrid) e le trupe de la X Legio, reclutà soi teritori Veneti le jera tra le pì abili e corajoxe

La Venetia rinata co la Republica Veneta

I confini de la Venetia durante el periodo d’oro venesian, quando la Republica de Venesia, da picola confederasion de le çità de la laguna (ricostruie par scapar a le invaxion germaniche dal 476 al 800 d.c.) on poco a la olta co la costante dedision al laoro e a la patria, I Veneti torna n’altra volta unii insieme soto a on unico goerno nasionale: la Republica Veneta, on modelo de riferimento par tuti i governi moderni.
Sta mapa raprexenta la masima estension de la Republica de Venesia dal 1505 al 1509, prima de la terribile Guera de Cambray (na goera mondial indove tuti ga atacà la Republica Veneta)

No xe raprexentai i teritori oltremarini (le isole de la Grecia, Cipro, Creta-Candia, ecc.)

(struca so la someja par ingrandir la mapa)